تبلیغات
وبلاگ دامپزشک - بانک مقالات دامپزشکی - اقدامات مدیریتی در رابطه با كنترل بو در جایگاههای دامی بسته

بوی ناشی از جایگاههای دامی بسته باعث ایجاد مشكل برای همسایگان و افراد بومی موجود در محل می شود . غالبا این مشكلات منجر به شكایت از سوی افراد و مراجعه به افراد متخصص برای جلوگیری از گسترش جایگاههای دامی بسته می شود . كاهش مشكلات مربوط به بو به مقیاس دقیقی برای اندازه گیری خصوصیات بو و انتشار آن در محیط و شناختن روشهای تولید كننده بو و فن آوریهای اقتصادی برای كاهش انتشار بو نیاز دارد . معمولا میزان غلظت بو را با استفاده از یك استاندارد اروپایی بنام الفا كتومتری اندازه می گیرند. مزیت روش الفا كتومتری ارتباط مستقیم با بو واستفاده زیاد از حساسیت انسان نسبت به بو می باشد . غلظت بو تحت عنوان تعداد واحد های بو در هر متر مكعب از فضا تعریف نموده اند . واحد های بو تحت عنوان مقداریا توده ایی از عوامل تولید كننده بو در یك متر مكعب از فضا با تشخیص غلظت بو تعریف می شود . اسكنتومتر دستگاهی است كه در سال 1950 ساخته شد .این وسیله در دست جای می گیرد و غالبا برای اندازه گیری مقادیر بوی موجود در محیط بكار می رود . اما این دستگاه وسیله ای با دقت زیاد نیست .


بو مقیاس دیگری برای ارزیابی مقدار بوست . این مقیاس بواسطه مقایسه یك نمونه از بو در غلظت بالای آستانه تشخیص باشد تا یك مجموعه از غلضتهای شناخته شده از بو در محیط بدست می آید . درجه لذت به عنوان مقیاسی برای ارزیابی احساس لذت یا تنفر از بو فرض شده است . این درجه بطور شاخص با استفاده از یك مقیاس كه محدوده آن از 10 - (بوی نا مطلوب) تا 10 + كه (بوی مطلوب) است سنجیده می شود. امتیاز مربوط به بوی خنثی صفر در نظر گرفته شده است .میزان تنفر از بو به قدرت بو ، میزان گسترش بو از منبع و در جریان هوا ، درجه لذت از بو و فراوانی وتداوم بو بستگی دارد . یوی ناشی از مزارع پرورش دام از 3 منبع سرچشمه می گیرد. این منابع شامل محل ذخیره مدفوع ، جایگاه دام و استفاده از كود دام در زمین می باشد . زمین جایی است كه در آنجا تجزیه میكروبی ضایعات آلی انجام می شود . روشهای متعددی برای به حداقل رساندن میزان گسترش بو از مزارع پرورش دام موجود می باشد. به نظر می رسد كه ساخت مناسب جایگاههای موجود در مزرعه و رعایت بهداشت و برنامه های مربوط به تغیر و نگهداری جایگاهها به میزان قابل توجهی برای كاهش بوی نامطلوب موثر می باشد . پاكیزه نگهداشتن جایگاه به صورت مداوم و جابجایی مدفوع از جایگاه و دفع سریع دامهای تلف شده باعث كاهش بو می شود . تنظیم دقیق جیره ها می تواند باعث كاهش دفع نیتروژن و دیگر مواد مغذی شود .جیره های خاصی باعث كاهش بوی نا مطلوب مدفوع می شود . اگر چه كار آیی آنها به خوبی ثابت نشده است . بوی مدفوع جامد از مدفوع مایع كمتر است ، زیرا مدفوع جامد رطوبت كمتری دارد و فعالیتهای میكروبی در آن كم است . بنابر این روشهایی وجود دارد كه بوسیله آنها بوی نامطلوب مدفوع كاهش یابد ، بطور مثال استفاده از متهای متحرك در ارتفاع مناسب در جایگاههایی كه دام در آن زیاد دراز می كشد در كاهش بو موثر است . دستگاههای تهویه كه باعث افزایش مناسب كاهش بوی مدفوع در جایگاه می شود. استفاده از روشهای مربوط به دفع مدفوع خشك بجای مدفوع مایع باعث تمیزی وخشكی بستر می شود. 
اقدامات مربوط به هوای خروجی از جایگاه
یكی از فنون بسیار موثر در مورد كاهش بوی نامطلوب درجایگاه دامی كه بصورت مكانیكی تهویه شده است ، استفاده از صافیهای بیولوژیكی می باشد . در این صافیها از موجودات ذره بینی برای بی اثر نمودن گازهای آلوده كننده استفاده می شود . این صافیها بوی نامطلوب را تا حدود 50 الی 90 درصد كاهش می دهند و بهمراه آن میزان گازهایی نظیر آمونیاك ، سولفید هیدروژن و گرد و خاك را كم می كنند . استفاده از آنها در كشورهای شمال اروپا افزایش یافته و در آمریكا نیز از آنها استفاده می شود . فنهای موجود بایستی جای خود را به دستگاههای تهویه با فشار زیاد بدهند.در صورتیكه فنها در جای مناسب خود قرار نگرفته اند و نمی توانند هوای آلوده را به طرف صافیهای بیولوزیكی هدایت كنند در این حالت استفاده از كانالها برای جلوگیری از هزینه ها لازم می باشد . در صافیهای بیولوژیكی موجود در جایگاه دام جهت كاهش هزینه بایستی از مواد موجود در مزرعه نظیر كود آلی ، خاك و خرده چوب استفاده شود . این مواد جهت حفظ منافذ و جلوگیری از بسته آنها واشباع 25 سانتیمتر است در / شدن از نیترات بایستی بصورت مداوم تعویض شوند . مدت زمان لازم برای جریان هوا در هنگامیكه ضخامت این مواد 4 حدود 5 ثانیه میباشد و سرعت جریان هوا بایستی در حدود 20 فوت مكعب در هر فوت باشد . مقدار رطوبت موجود در این مواد بایستی در حدود 50 درصد باشد. استفاده از برنامه های كنترل جوندگان و پوشش گیاهی لازم می باشد . دستگاههای تصفیه كننده آبی جهت كنترل بوی ناشی از مواد در صنایع استفاده می شوند ، اما این دستگاهها به مقدار زیادی آب نیاز دارند و از نظر اقتصادی استفاده از آنها برای بهبود وضعیت هوای خروجی اقتصادی نیست . همچنین به دلیل جریان هوا به مقدار زیاد و كمی غلظت آلودگی در هوای خروجی ازجایگاههای دامی ، ضد عفونی كردن هوا یا ازن ،تجزیه اتمها ، استفاده از صافیهای خشك ، روغنهای لازم و تغیرات سریع از لحاظ اقتصادی مناسب نیست .
انبارهای باز ذخیره مدفوع و حوضچه های ذخیره آن
یك روش موثردرجلوگیری ازگسترش بوی نامناسب ناشی ازاین انبارهاوواكنشهای غیرهوازی موجود در این حوضچه ها استفاده از سرپوش
است معمولا این سرپوشها قابل نفوذ هستند وازمواد با ضخامتهای مختلف تشكیل شده اند. این سرپوشها از طریق بیولوژیكی بسیاری از تركیبات دارای بو را قبل از آنكه بوی آنها در محیط انتشار یابد به دی اكسیدكربن و آب تبدیل می كنند.همچنین این سرپوشها انتشاربواز طریق كاهش تلاطم درسطح مایعات و سرعت حركت باد بر سطح مایعات كم است و این در حالی است كه سرپوشهایی كه قسمتهای آن بر روی زمین قرار می گیرند عمر زیادتری دارند.
لوله هاومخازن مربوط به ذخیره مدفوع را می توان بوسیله سرپوشهایی با وزن كم پوشاند، طرحها و راهكارهای مدیریتی دیگری برای كاهش واكنشهای بی هوازی درحوضچه های بو وجود دارد كه می توان میزان پر نمودن این حوضچه ها را كاهش داد . سطح حوضچه ها را می توان در معرض هوا قرارداد و یا می توان درختانی كه جذب كننده بو هستند را دراطراف حوضچه ها كاشت. این امر می تواند در تخلیه حوضچه ها به دفعات زیاد و با تخلیه آن به صورت یكسان و ترجیحا متناوب موثر باشد . سطح حوضچه ها را می توان كاهش داد اما عمق آنها در افزایش
و جداسازی مواد جامد از مسیر حركت دیگر مواد دفعی می تواند باعث كاهش میزان تخلیه حوضچه ها شود .تغییرات شیمیایی نظیر اضافه نمودن افزودنیها به مدفوع به مقدار قابل توجهی بوی آن را كم نمی كند. ممكن است این امر به دلیل عدم مخلوط شدن افزودنیها با مواد دفعی درهنگام افزودن آنها به چاله های راكد موجود درزیرجایگاه باشد. دلیل دیگرآن این است كه مقدار موثر افزودنیها ممكن است به طور كارآمدی فعالیت ننمایند كه از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نیست.
بهاربند در جایگاه دام
عامل موثر در انتشار بوی نامطبوب از بهاربند میزان رطوبت این قسمت یا سطح جایگاه می باشد. مهمترین واساسی ترین اقدامات برای كنترل بوشامل جلوگیری از انجام واكنشهای بی هوازی بواسطه الف) خشك نگه داشتن مدفوع و دیگر مواد آلی ب) قراردادن انبارها و مكانهای جمع آوری مدفوع و مواد زائد در معرض اكسیژن نه سختی وصاف بودن جایگاه دام و عدم وجود مواد زائد غیر فشرده در آن می باشد. آب راكد عامل اصلی انتشار بوی شدید و نامطلوب است . جایگاههای دامی كه درخارج از آن آب با سرعت جریان می یابد بوی نامطلوب كمی تولید می كنند. تا حد امكان ازذخیره مواد دفعی به مدت طولانی خودداری شود. به منظورجلوگیری از ایجاد گرمای زیاد درهنگام مصرف آنها در زمین وهمچنین به دلیل آنكه ذخیره مدفوع بصورت اولیه كه می تواندباعث تولید بوی نامطلوب شدید شودپس مدفوع بایستی بصورت خشك و با رطوبت كم ( كمتر از 45 %) نگه داشته شود.
بهبود بوی مدفوع از طریق بیولوژیكی
روشهای بیولوژیكی می تواند باعث سرعت تجزیه مدفوع شوند و بطور قابل توجهی بوی آنرا كاهش می دهند. ازآنجاییكه بسیاری از موجودات ذره بینی كه در محیط فاقد اكسیژن فعالیت می كنند (شرایط غیر هوازی) باعث ایجاد موادی با بوی نامطلوب می شوند پس در محیطی كه دارای اكسیژن میباشد گروهی دیگر از موجودات ذره بینی فعالیت می كنند كه محصولاتی با بوی كم تولید می كنند. پس استفاده از روشهای هوازی برای كاهش بوی مدفوع عملی امكان پذیر است . به هر حال این روندهای بیولوژیكی به دلیل بالا بودن مخارج اجرا و نگه داری بطور وسیعی مورد استفاده قرار نگرفته اند. ازمعایب این روش، هزینه زیاد انرژی ، تولید محصولات بیولوژیكی ، آزاد سازی آمونیاك از بودرزمان كمی واكنشهای هوازی است و یا ممكن است این واكنشها بصورت متناوب انجام شود/ به دلیل بالا بودن هزینه انرژی مربوط به ایجاد محیط مناسب برای واكنشهای هوازی دربرخی ازمواقع ازواكنشهای هوازی به مقداركمی برای كنترل بو استفاده می شود. در صورتیكه تمامی مراحل مربوط به كمپوست نمودن مواد دفعی جامد یا نیمه جامد به نحو درستی انجام شود این روش میتواندبوی مدفوع را به مقدار قابل توجهی كم نماید. همچنین این روش در كاهش حجم مواد دفعی ، تثبیت مواد غذایی و از بین بردن عوامل بیماری زا و بذر گیاهان هرز موثر است. كمپوست نمودن مواد دفعی، به تامین اكسیژن ، رطوبت مناسب ومخلوط نمودن موادی كه نسبت خاصی ازكربن به نیتروژن را تامین می كنند نیازدارد. موجودات غیرهوازی درمحیط های اخذاكسیژن باعث مطلوب شدن تجزیه باكتریایی درحرارت میشوند سپس موادتولیدی با یكدیگرتركیب می شوندو گازهای بیولوژیكی می توانند به عنوان سوخت در موتورها و یا ژنراتورها بكار روند و برق و حرارت تولید كنند.
ضایعات ناشی ازفعالیت این موجدات ذره بینی درهنگام حفظ مواد مغذی نسبتا بوی كمی دارند.هزینه اولیه و احتیاجات مدیریتی این روش دو عامل اصلی برای عدم استفاده از این روش در سطح وسیع از دامپروریها می باشد.
استفاده از مواد دفعی در زمین
مقدارقابل توجهی ازبوی ناشی ازمدفوع در هنگام استفاده ازآن در زمین انتشارمی یابد اما مقدار بو به سطح زمین (علفزار در مقابل زمین خشك)،مقدار مصرف ، روش استفاده ، شرایط آب و هوایی، میزان احتمالی بوی ناشی از مدفوع مصرفی، بستگی دارد. استفاده سریع و یا جا دادن سریع آن در خاك دارای اهمیت است زیرا بوی مدفوع سه ساعت بعد از مصرف درخاك انتشار می یابد.زمان استفاده ازمدفوع در زمین به زمان فعالیت افراد موجود در محل و شرایط آب وهوایی بستگی داردوبایستی برای به حداقل رساندن بوی نامطلوب درمحیط ، زمان مصرف را با این دو عامل تنظیم نمود.اصلاح وضعیت مدفوع قبل از استفاده از آن در زمین راهكار دیگری برای كاهش بو می باشد.
نكات اجرایی
موثرترین راه به حداقل رساندن بوی نامطلوب در محیط حفظ فاصله مناسب با دامداریها می باشد. شدت بو با فاصله كم می شود. بایستی به جهت بادهای غالب در منطقه برای جلوگیری از گسترش بو توجه نمود. پرورش دهندگان بایستی از روشهای تعدیل بوی ناشی از دامداری آگاهی یابند.

مهندس مهدی پاك طینت

   


نظرات()

وبلاگ دامپزشک

کاملترین بانک مقالات فارسی دامپزشکی