نژادهای گوناگونی از اسب در جهان وجود دارند که در گروه های مختلفی از جمله: نژادهای کاری، نژادهای سرعتی و استقامت طبقه بندی می شوند. که در زیر به هر کدام از این نژادها اشاره شده است:

نژادهای شرقی و ایرانی

نژادهائی که در کشورهای شرقی از جمله ایران وجود دارند شامل اسبهای اصیل خوزستانی و پارسی (اسب نژاد عرب)، اسب کرد، شاگیا، آخال تکه، اسبچه زیبا خزر، یابو و ترکمن هستند که در ادامه به خلاصه از ویژگیهای آنها اشاره شده است:


1- اسب اصیل خوزستان:


2- اسب کرد:


بر سنگ های کوه بیستون تصویر اسب شگفت انگیزی با استخوان بندی بسیار قوی نمایان است. آن چنان که شایسته یک اسب کوهستان است این اسب سری بزرگ ، استخوان پیشانی و ستیغ های گونه ای برجسته ، گوش ها عقب و سرشار از توانایی و هوش است. این خصوصیات اسبی است که چندان بلند نیست ولی چنان قوی و مستقر و تواناست که در طول قرون و اعصار ؛ مرکب انسان هایی است که در نبرد بی امان زندگی ، برای زنده ماندن و برتری جویی جنگیده و به کار مشکل زندگی اشتغال داشته اند.نام این نژاد اسب نسایی است. یونانیان آن را تحسین کرده و از پاهایی که زمین را لرزانده سخن گفته اند. این نژاد اسب، امروزه وجود ندارد ولی گاهی سری بالا، ستیغ های گونه ای برجسته و چشمانی سنگین و پوزه ای دراز در اسبی دیده می شود که یادگار نیاکان او، همان اسب نسایی است و گاه گردنی قوی و ستبر و زمانی دست و پایی که واقعا زمین را می لرزاند، اینها نیز یادگار نیاکان او هستند. از نژاد نسایی به معنای خالص آن ، کم باقی مانده است ولی از نتایج ان دو تیره وجود دارد که یکی در قسمت شرقی و دیگری در غرب مناطق کردستان است. تیره شرقی شباهت های فراوانی با نسایی باستان دارد و به نام اسب کرد مشهور است. اگر از تغییرات و اختلاط های آن بگذریم ، دارای همان ویژگی هاست که پدران آن دارا بوده اند:
..

- پیشانی برجسته و گاهی مستقیم

- سر سنگین
- چشم ها عمیق و خشن - استخوان بینی دراز
- منخرین تنگ
- ستیغ گونه هویدا
- فاصله دو استخوان فک در ناحیه حلق زیاد
- اتصال سر و گردن خشن
- گردن قوی ، سینه از جلو به حد قابل توجه عضلانی
- دست و پا کوتاه و بسیار محکم با اندک مو در ناحیه شاخ مو
- در مجموع بدن عضلانی و جمع
- بسیار باهوش ، مطیع ، صبور و در راهپیمایی در زمین های کوهستانی توانا
..
اسب کرد ، فوق العاده قانع بوده ومی توان همین را دلیل مقاومت بی ماننداو در کوهستان و همچنین در میدانهای چوگان دانست، و در زمستان های سخت نواحی کوهستانی کردستان که هیچ وسیله نقلیه ای قادر به حرکت و عبور نیست عامل انتقال افراد و بیماران از روستایی به روستای دیگر بوده، زیرا پر نفس است و نه تنها به زودی از پا در نمی آید بلکه به علت قوی بودن اندام و دست و پا کمتر به بیماری های رایج میدان چوگان مبتلا می گردد.
...
لازم به ذکر است که امروزه فروش اسب های چوگان آرژانتینی یکی از اقلام صادراتی کشور آرژانتین را که سالانه مبلغ هنگفتی دلار عاید دولت آن می کند تشکیل می دهد.اگر در جهت حفظ و تولید اسب کرد کمی تلاش شود ، نه تنها از نژاد پونی آرژانتینی دست کمی ندارد ، بلکه به مراتب از آن بهتر است.
...
3- اسبچه خزر :
اسب کوچک کرانه دریا خزر با پیشینه ای در حدود سه هزار سال پیش از میلاد مسیح و نیای بسیاری از اسبان جهان تنها نزدیک به چهار دهه است که مورد شناسائی قرار گرفته است.
ویژگیهای اختصاصی این نژاد و ارزش آن در تاریخ تکاملی اسب در جهان سبب گسترش آن در کشورهای گوناگون شده است به گونه ای که هم اکنون حدود 16 انجمن ثبت شده اختصاصی برای این نژاد در جهان وجود دارد و هرساله نیز مسابقات ورزشی و گردهمائی جهان آن در حال برگزاری می باشد.
با وجود اینکه مدت زیادی از شناسائی اسبچه خزر نمی گذرد و اولین گزارش در خصوص این نژاد در سال 1344 از روستاهای نزدیک آمل ثبت گردیده است اما مطالعات تاریخی و شواهد باستانی گویای این مطلب است که نژاد اسبی کوچک با قامتی در حدود 100 سانتی متر در نواحی غربی آسیا در دشتهای حد فاصل دریای خزر تا دریای سیاه، بین النهرین، ایران، سوریه و فلسطین به ثبت رسیده است و بنام اسبان لیدیائی مشهور شده بودند. پیش از شناسائی این نژآد اعتقاد جهانیان بر این بود که تا پیش از مهاجرت اقوام هند و اروپائی به ایران (حدود 3-2 هزار سال پیش از میلاد مسیح) اسب در ایران وجود نداشته اما پس از شناسائی اسب خزر همگان دریافتند که بخش قابل ملاحظه ای از بقایای تک سمیان در ایران کشف شده است که مربوط به اسبان خزر بوده و این نژاد یکی از چهار تیره اصلی اجداد اسبان خونگرم امروزی جهان می باشد.
در آثار به جا مانده از تمدنهای باستانی ماوراء النهر، ایران، بین النهرین و حتی مصر تصاویر و مجسمه هائی از این نوع نژاد مشاهده می شود.
در نقوش حکاکی شده بر پلکانهای شمالی و شرقی تخت جمشید، در مهر داریوش بزرگ، در گنجینه آمو دریا در موزه بریتانیا، در نقش رستم و داراب گرد، اسب کوچکی مشاهده می شود که بنابر مطالعات فسیل شناسی بر روی بقایای اسکلت های یافت شده در اطراف همدان می توان نتیجه گیری کرد که اسب خزر هزاره اول میلاد وجود داشته و قدمت تاریخی آن به سه هزار سال پیش از میلاد می رسد.
اسبچه ایرانی (کاسپین پونی) به دلیل ظرافت و زیبائی خاصی که دارد طرفداران بسیاری را در ایران و جهان پیدا کرده است و در تحقیقات بعمل آمده مشخص شده که اسبچه ایرانی منشا تمامی اسبهای ترکمن و اسب اصیل خوزستان (اسب عرب) بوده است. خصوصیات رفتاری این نژاد حاکی از هوش سرشار آن بوده و مهمترین ویژگی آن فراگیری سریع و آسان رفتارهای آموزشی آن بوده و تلفیق این هوش با خلق و خوی مهربان این نژاد آنرا جزو بهترین نژادها جهت سوارکاری و آموزش سوارکاری کودکان در جهان قرار داده است. این نژاد به واسطه کوتاهی قد عنوان پونی را به خود اختصاص داده است ولی در مقایسه با سایر نژآدهای پونی در جهان که اسبانی با بدنی چاق و کوتاه واندامهای حرکتی قوی و زمخت و فاقد تناسب اندام می باشند، فورا این اسب از این نوع نژاد مجزا شده و به اسب مینیاتوری معروف گشت.
ویژگیهای ظاهری این اسب بسیار قابل توجه و منحصر به فرد می باشد که در ادامه به پاره ای از آنها اشاره می کنیم:

1- چشم ها: اغلب برجسته، بادامی شکل، بزرگ، تیره رنگ و متمایل به پائین است.
2- منخرین: بزرگ و خوش فرم و در هنگام فعالیت به اندازه کافی باز می شود.
3- گوشها: کوتاه و با فاصله از یکدیگر، متحرک و زنده و اغلب انتهای آنها تیز است.
4- سر: عریض با پیشانی محدب که استخوان پیشانی با زاویه مناسبی با استخوان بینی اتصال پیدا می کند.
همچنین ناحیه استخوان گونه عمیق و برجسته بوده و دو استخوان فک پائین در محل اتصال به گلو از فاصله زیادی برخوردار است. پوزه ظریف و مشخص در انتهای سر قرار گرفته است.
5- گردن: بلند بوده و با انحنائی موزون به سینه متصل می گردد.
6- کتف و جدوگاه: کتف طویل و دارای شیب مطلوب به همراه یک جدوگاه قوی می باشد.
7- بدن و تنه: مشخصا دارای بدنی ظریف و ریز نقش است با عمق سینه زیاد که پهنای سینه نسبت به پهنای بدن بیشتر است. تنه به صورت یکپارچه با اندام خلفی مشخص و فضای کافی برای زین.
8- مفصل خرگوشی: شاید به دلیل زیستگاه کوهستانی منشا این نژاد، مفصل خرگوشی نسبت به نژادهای گوناگون مناطق پست می تواند زاویه بیشتری داشته باشد.
9- اندام حرکتی: در مقایسه با طول، این اندامها قطر کمی دارند.
10- سم ها: سم هر دو اندام قدامی و خلفی بیضی شکل بوده و کف و جدار سمها به قدری محکم و سخت می باشد که تنها در مناطق بسیار نا هموار و خشن نیاز به نعل پیدا می کند. همچنین جسم چنگال در سم بسیار کوچک است.
11- پوشش خارجی: پوست و مو نرم و نازک بوده و موها در تابستان ابریشمی و نرم و همراه با درخشندگی خاصی می باشد. در زمستان موها، یال و دم پر پشت شده اما لطیف و ابریشمی است. یال معمولا لخت بوده و رشد زیادی دارد. دم حالت افتاده نداشته و در پائین مفصل مچ رویش مو وجود ندارد.
12- رنگها: به تمامی رنگها به جز رنگ مخلوط سیاه و سفید (pinto) دیده می شوند رنگ خاکستری از طریق تغییر به طیفی از رنگهای قرمز (ابرش) نهایتا به رنگ سفید در هنگام بلوغ تبدیل می شود.
13- ارتفاع: مواردی که تا به امروز ثبت شده ارتفاع جدوگاه 100 تا 120 سانتیمتر است. رشد اسبهای خزری سریع است، اسبهای جوان در حدود 18 ماهگی به حداکثر ارتفاع می رسند.
14- نحوه حرکت و کارآئی: این اسب ذاتا چابک بوده و دارای قدرت پرش قابل توجهی است. در هنگام گام برداشتن دارای حرکتی شناور گونه است. در هنگام یورتمه دارای حرکت کشیده و کوتاه است و از کتف به خوبی استفاده می کند. حرکت چهار قدم سریع است .
15- اخلاق: بسیار هوشیار و با استعداد در یادگیری می باشد. درعین حال مهربان و صبور است. خصوصیات رفتاری این نژاد حاکی از هوش سرشار آن بوده و مهمترین ویژگی آن فراگیری سریع و آسان رفتارهای آموزشی می باشد. تلفیق این هوش با خلق و خوی مهربان این نژاد آنرا جزو بهترین نژادها جهت آموزش سوارکاری به کودکان قرار داده است.

در انتها باید گفت که با توجه به تاریخچه اسبچه کرانه دریای خزر، این اسبچه نقش به سزائی را در سیر تکاملی اسب داشته و منشا و زادگاه اصلی و اولیه آن کرانه های دریای خزر که کشور ایران است می باشد. دیگر آنکه به عقیده کارشناسان این نژاد یک پونی نیست بلکه یک اسب مینیاتوری است چراکه از مشخصات پونی دست و پای کوتاه و بدن زمخت و گوشتالود است در حالیکه اسبچه خزری دارای دست و پائی کشیده و بدنی چابک و دارای تمامی مشخصات یک اسب اصیل است. این اسب با ویژگیهای عالی و به جهت خلوص ژنی یک گنجینه ملی محسوب شده و نباید این ثروت ملی را کم ارزش گذاشت و از عرصه ورزشی و تفریحی، علمی و اقتصادی به دور نگاه داشت. این اسب و نژاده خالص آن با برتری فیزیولوژیکی در کشورهای اروپائی بسیار خواهان دارد و می بایست که به جهت صادرات و حفظ آن تلاش شود.


   


نظرات()

وبلاگ دامپزشک

کاملترین بانک مقالات فارسی دامپزشکی
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic