تبلیغات
وبلاگ دامپزشک - بانک مقالات دامپزشکی - عوامل موثر بر كیفیت عسل و مقررات بین المللی و استانداردهای مربوطه

مقدمه :
 ارتباط آدمی با زنبور عسل سابقه بسیار طولانی داشته و انسان قبل از آنكه خواندن و نوشتن را بیامورد از تولیدات این حشره مفید بهره برداری و استفاده می كرده است. زنبور داری یكی از رشته های علوم  دامپروری است كه زنبوران عسل را جهت تولید عسل ، موم ، ژله شاهانه ، بره موم ، گرده گل  و زهر  زنبور عسل پرورش می دهند كه این تولیدات در اقتصاد ملی كشورها حائز اهمیت بسیار زیادی بوده و علاوه بر نقش مهم تغذیه ای عسل برای انسان، از سایر تولیدات آن در موارد درمانی و صنعتی از جمله صنعت زنبورداری و بسیاری از صنایع دیگر از جمله صنایع آرایشی، داروسازی، صنایع شیمیایی، متالورژی، تكنولوژی هسته ای، خودروسازی، شمع سازی، قالب سازی، ریخته گری، نساجی، واكسن سازی، كاغذسازی و غیره استفاده می گردد.


 یكی از فواید بسیار با ارزش زنبوران عسل، عمل گرده افشانی در بسیاری از گیاهان می باشد به نحوی که افزایش درآمد محصولات كشاورزی ناشی از این عمل و افزایش كیفیت و قیمت این محصولات، چندین برابر در آمد تولیدات كندو می باشد.
در سالهای  اخیر از نحوه زیست زنبوران عسل و تولیدات حاصل از فعالیت های حیاتی آنها بعنوان یك شاخص وضعیت محیط زیست استفاده می شود. زنبوران عسل شهد، گرده و صمغ گیاهان را  به شكل طبیعی خود از یك شعاع 5 كیلومتری جمع آوری، حمل و به كندو منتقل نموده و آلاینده های زیست محیطی در تولیدات زنبوران از جمله عسل، ژله شاهانه و بره موم وارد می گردد. نتایج تحقیقات انجام شده در این زمینه امكان برنامه ریزی و توسعه صنعت زنبورداری را در مناطق پاك اكولوژیكی و زیست محیطی فراهم و هچنین ارتقاء روش های استانداردسازی و افزایش كیفیت محصولات تولیدی را موجب گردیده است. در ایران افزایش راندمان كمی و كیفی عسل و سایر تولیدات كندو و نزدیك ساختن مشخصات و خصوصیات آنها به استانداردهای جهانی، علاوه بر تامین بهداشت عمومی و افزایش مصرف داخلی، از نظر توسعه صادرات كه یكی از مهمترین اهداف صنعتی شدن كشور می باشد از اهمیت زیادی برخوردار است.



كلیات :  
عوامل موثر بر كیفیت عسل :
عسل زنبور عسل یكی از فرآورده های غذایی منحصر بفرد با اجزاء بسیار پیچیده می باشد بنحویكه در تركیب آن بیش از 400 مواد مختلف شناسایی شده است. تركیبات شیمیایی عسل بسته به نوع گیاهانی كه شهد آنها را جمع آوری نموده است، خاك منطقه، شرایط آب و هوایی و اقلیمی منطقه، مدت زمان سپری شده از زمان جمع آوری شهد تا برداشت عسل از شان ها و مدت زمان نگهداری عسل متفاوت بوده ولی گروههای اصلی موجود در عسل تقریبا یكسان می باشد كه شامل آب قندها و خاكستر میباشد و تغییرات مواد شیمیایی بر كیفیت عسل تولید شده تاثیر دارد.
قند ها :
قندها مواد اصلی عسل را تشكیل داده ( 90 تا 95 درصد ماده خشك ) و بسته به نوع گیاه منشاء عسل و نحوه جمع آوری شهد وعمل آوری آن توسط زنبوران، مقادیرقندهای مختلف بسیار متفاوت می باشد. بیشترین مقدار قندهای موجود در عسل را گلوكز و فروكتوز تشكیل داده ( تقریبا 90 در صد كل قند عسل ) و خصوصیات و مقدار هر كدام از این قند ها از عوامل تعیین كننده در كیفیت عسل از نظر میزان شیرینی، ارزش غذایی، قابلیت كریستالیزه ( رس ) شدن و میزان جذب آب می باشد. قند گلوكز جاذب آب نیست، براحتی كریستالزه گردیده و شیرینی آن كم است ولی فروكتوز بسیار آب گرا و یا جاذب آب بوده، تفریبا كریستالیزه نمی شود و شیرینی آن 2 برابر گلوكز است. نسبت فروكتوز به گلوكز ( F/G ) در اكثر موارد نزدیك به 1 می باشد و با افزایش مقدار این نسبت، تمایل عسل به رس شدن كمتر می شود.
از دی ساكارید ها موجود در عسل بیشترین مقدار را سوكروز و مالتوز تشكیل می دهد كه بستگی به نوع گیاه داشته و مقادیر آنها در كیفیت عسل از جمله تمایل به كریستالیزه شدن تاثیر دارد.
مواد ازته :
شامل مواد ازته پروتئینی و غیر پروتئینی موجود در عسل بوده كه منشاء آنها گرده گل و ترشحات غدد زنبوران می باشد. مقدار تركیبات پروتئینی در عسل گل از 08/0 تا 4/0 درصد بسته به نوع عسل و مقدار دانه گرده موجود در آن متفاوت می باشد و در بعضی از عسل ها ممكن است به 9/1 در صد هم برسد.
قسمت اصلی تركیبات پروتئینی عسل را آنزیم ها ( آمیلاز، اینورتاز، كاتالاز، پراكسیداز، پلی فنل اكسیداز و گلوكز اكسیداز، فسفو لیپاز، اینولاز، گلیكوژناز ) تشكیل می دهد كه این آنزیم ها بطور اختصاصی و به عنوان كاتالیزورهای بیولوژیك نقش تجزیه كننده مواد آلی را داشته و در سنتز مواد هم نقش دارند.
اسیدهای آمینه از سایر تركیبات ازته موجود در عسل می باشند كه مقدار آنها از 6/0 تا 500 میلی گرم در 100 گرم عسل متغیر می باشد و نوع اسید آمینه و مقدار آنها بستگی به منشاء گیاهی عسل، نحوه جمع آوری شهد توسط زنبوران و نحوه برداشت عسل دارد. اسید های آمینه با دارا بودن خاصیت اتصال به قند های موجود در عسل و تشكیل ملانوئیدها باعث ایجاد رنگ تیره در عسل می گردد. ملانوئیدها در دمای بالا سریعتر تشكیل گردیده و در نتیجه تیره شدن عسل در نگهداری طولانی مدت و یا پس از حرارت دادن، ناشی از باقیمانده اسید های آمینه در آن می باشد.            
آلكالوئیدها نیز از تركیبات ازته موجود در عسل می باشند. آلكالوئیدها در قسمت های مختلف گیاهان و همچنین در شهد آنها وجود دارد. آلكالوئیدها بسیار سمی بوده، تعداد زیادی از آنها در دزهای پایین خاصیت دارویی دارند و شاید بخشی از خواص درمانی عسل ناشی از وجود آلكالوئید های موجود در آن باشد.
اسید ها :
در تمامی عسل ها نزدیك به 3/0 درصد از اسیدهای آلی و 03/0 در صد از اسید های غیر آلی وجود داردكه بصورت آزاد و یا نمك ها و یا بصورت تركیبات اتری می باشند. اسید ها توسط شهد و غدد ترشحی زنبوران وارد عسل گردیده و یا اینكه در جریان تخمیر و اكسیداسیون قند ها سنتز می شوند. اسید های آلی باعث ایجاد طعم مطبوع و شیرین در عسل       می شوند. مقدار اسید های آزاد موجود در عسل را از غلظت یون هیدروژن (H+ ) كه شاخص اسیدیته ( PH ) عسل  می باشد اندازه گیری می كنند. اسیدیته عسل گل از 5/3 تا 1/4 می باشد كه ممكن است در عسل بعضی گیاهان از جمله زیرفون به 5/4 تا 7 برسد. نوع گیاه، نحوه رویش آن، نحوه جمع آوری شهد و نحوه برداشت محصول از عوامل موثر برمقدار اسید های عسل می باشند. اسید ها موجب طعم و عطر در عسل گردیده و دارای خاصیت باكتری كشی         می باشند.
موادمعدنی :
در عسل حدود 40 ماكرو و میكروالمنت نشان داده شده است كه بسته به نوع عسل، عناصر آن متفاوت می باشد. عسل حاوی پتاسیم، فسفر، كلسیم، آهن، كلر، گوگرد، منیزیم، منگنز، ید، روی، آلومینیوم، كبالت، نیكل و غیره می باشد. غلظت و نسبت بعضی میكرو المنت ها ی موجود در عسل مثل خون بوده و این تشابه تركیبات املاح عسل و خون موجب جذب سریعتر آن و همچنین خواص تغذیه ای، رژیمی و درمانی آن گردیده است. مقدار و تركیب املاح عسل بستگی به مقدار این عناصر در شهد داشته و میزان خاكستر عسل های روشن كمتر از عسل های تیره می باشد.
مواد رنگی :
مواد رنگی به مقادیر جزئی در عسل وجود دارد كه بستگی به نوع گیاهان و منطقه رویش آنها دارد. این مواد عمدتا شامل كاروتن، كلروفیل و گزانتوفیل می باشد. وجود این مواد باعث ایجاد رنگ زرد تا مایل به سبز در عسل گردیده و در عسل های تیره مواد رنگی بطور عمده شامل تانن ها و آنتوسیان ها می باشد و البته تشكیل ملانوئیدها در نگهداری طولانی مدت عسل و حرارت دادن آن موجب رنگ تیره در عسل می گردد.
مواد معطر :
تاكنون در حدود 200 ماده معطر در عسل شناسایی شده است كه شامل الكل ها، آلدئیدها، كتون ها، اسیدها و الكل های اتری و اسید های آلی می باشد. این مواد باعث ایجاد رایحه خاص در عسل گردیده كه بستگی به نوع گیاه منشا عسل دارد. مواد معطر عسل متعاقب حرارت دادن عسل و یا نگهداری آن در دمای بالا تبخیر گردیده و باعث كم شدن رایحه عسل و یا حتی ایجاد بوی نامطبوع در آن می شود ( در عسل های تخمیر شده ).    
ویتامین ها :
در عسل، كلیه ویتامین هاهر چند بمقدار ناچیز وجود دارد. منشا ویتامین های عسل شهد و گرده گل می باشد و    ویتامین های محلول در آب بیشترین مقدار را داشته كه تا مدت های طولانی حفظ می شوند.
آب :
عسل رسیده بین 15 تا 21 درصد آب دارد و مقدار آب بستگی به رسیده بودن عسل، شرایط نگهداری آن، زمان جمع آوری شهد، شرایط اقلیمی و فصل جمع آوری شهد، نسبت قندهای موجود در آن و نوع بسته بندی و عرضه به بازار دارد. افزایش مقدار آب عسل باعث رشد قارچ ها ومخمرها گردیده بنا بر این مقدار آب یكی از شاخص های عمده در كیفیت عسل می باشد.
گرده گل :
عسل گل حاوی مقداری دانه گرده بوده كه با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند. دانه های گرده با حركت زنبوران بر روی شان ها در داخل شهد ریخته می شوند. نوع و مقدار گرده موجود در عسل بستگی به نسبت گیاهان منشا شهد، ساختمان گل و اندازه دانه های گرده ، نژاد زنبور و وضعیت كلنی دارد. در 1 گرم عسل بطور متوسط نزدیك به سه هزار دانه گرده  از 20 تا 90 گل مختلف وجود دارد. وجود دانه های گرده علیرغم مقدار ناچیز موجب غنی شدن عسل از ویتامین ها، پروتئین و املاح می گردد.طبق مطالعات انجام شده در هر عسل بیش از یك نوع گرده وجود داشته و در صورتی       می توان عسل را اختصاصی یك گل دانست كه دانه های گرده آن گل از 30 تا 45 درصد كل دانه ها (بسته به نوع گل) كمتر نباشد.    

میكروفلورای عسل :
در عسل میكروفلورا شامل تقریبا 40 گونه قارچ و مخمر های اسمولیتیك می باشد كه از طریق شهد، هوا و سایر راهها وارد عسل می شود. در 1  گرم عسل بطور متوسط 1000 میكرو ارگانیزم وجود دارد كه ممكن است این تعداد به 10000 تا 1000000 مخمر و 30000 تا 60000 سلول قارچ برسد. در قسمت سطحی عسل و تا عمق 5 سانتیمتری ممكن است گونه هایی از باكتری ها هم وجود داشته باشد كه نوع میكروارگانیزم و تعداد آنها بستگی به نوع گیاه منشا شهد و شرایط نگهداری عسل دارد و در 1 گرم عسل ممكن است از چند ده تا چند ده میلیون باكتری وجود داشته باشد.
كنترل كیفی بهداشتی عسل :
از سایر ملاكهای تعیین كیفیت عسل می باشد كه باید در بالاترین سطح رعایت گردد. آلودگی محیط زیست به مواد رادیواكتیویته، مواد شیمیایی و سایر مواد آلاینده برای انسان و سایر موجودات زنده، مخاطرات بهداشتی به همراه دارد. صنعتی شدن همه جانبه كشاورزی، مستلزم استفاده وسیع از آفت كش های مختلف از جمله حشره كش ها، كنه كش ها، علف كش ها و غیره بوده بنحویكه در حال حاضر از بیش از 500 آفت كش مختلف استفاده می گردد.
بدیهی است كه در اكثر موارد زنبوران پس از تماس با آفت كش ها تلف گردیده و قادر به حمل شهد آلوده به كندو نخواهند بود ولی مطالعات انجام گرفته نشانداده است كه یكسری مواد از جمله تركیبات آلی كلره كه برای انسان مضر و خطرناك می باشند ممكن است برای زنبوران خطرات ناچیزی داشته باشد. امروزه با آگاهی از مدت زمان پایداری و تاثیر این سموم در محیط، از قرار دادن كندو در مجاورت باغها و مزارع سمپاشی شده خودداری می نمایند .برای مثال این دوره برای سم سوین 17 روز و برای هگزا كلر سیكلو هگزان 12 روز می باشد و چنانچه باقیمانده این مواد به حدی باشد كه باعث تلفات زنبوران نگردد، این مواد با زنبوران وارد كندو گردیده و در شهد و گرده و موم تجمع و موجب ضعیف شدن كلنی و مسمومیت تدریجی انسان خواهند شد.   
از سایر مواد آلاینده می توان از فلزات سنگین، آنتی بیوتیكها، نیترات ها و نیتریتها و باقیمانده مواد رادیواكتیویته نام برد كه باقیمانده آنها در عسل باعث تجمع در بافتها و بروز مسمومیت و یا عوارض مزمن ناشی از آنها خواد شد.

استانداردهای عسل :
مقررات كنترل كیفی و استانداردهای بین المللی عسل بطور كلی توسط دو مرجع عمده تدوین می گردد كه عبارتند از :
مجموعه مقررات  عسل - استاندارد اتحادیه اروپا1 و  مجموعه مقررات استاندارد مواد غذایی برای عسل2 و این مجموعه مقررات بطور دایم بوسیله كمیسیون بین المللی عسل3 كه اعضاء آن از كشورهای متعددی می باشد مورد بررسی و تجدید نظر قرار می گیرد.
تعریف بعمل آمده از عسل و سایر موارد استاندارد مربوطه در اینجا، برای كلیه اشكال عسل های تولید شده بوسیله زنبوران عسل كه مصرف مستقیم خوراكی دارند كاربرد داشته و عسل های صنعتی و یا عسل هایی كه در فرآورده های صنایع غذایی استفاده می شوند را شامل نمی گردد.
استانداردها همچنین عسل های بسته بندی نشده و بصورت انبوه را كه برای خرده فروشی بسته بندی خواهند شد شامل می گردد.

 
1- European honey directive
2- Codex Alimentarius
3- International Honey Commission

تعریف عسل :
 عسل عبارت از یك ماده شیرین و طبیعی تولید شده بوسیله زنبوران عسل می باشد كه پس از جمع آوری شهد گلها و گیاهان و یا ترشحات قندی اجزاء زنده نباتات و یا ترشحات قندی مازاد و دفع شده از بدن ( مخرج ) بعضی حشرات مكنده مثل شته ها و شپشك ها، آنها را به كندو منتقل و در سلول های شان وارد نموده و پس از  اضافه و مخلوط نمودن یكسری مواد مترشحه از بدن خود،  آب اضافه آن را تبخیر و سپس درب سلول ها را بوسیله یك لایه نازك موم پوشانده و جهت رسیدن ذخیره می نمایند.       
توضیح : عسل ساخته شده از  شهد گل ها و گیاهان را عسل گل1 نامیده كه با عسل ساخته شده از ترشحات اجزاء زنده گیاهان و یا ترشحات قندی مازاد و دفع شده از مخرج حشرات مكنده كه عسلك2 نامیده میشود متفاوت است. 
مشخصات عسل :
 عسل بطور كلی از قندهای مختلف و بخصوص فروكتوز و گلوكز و همچنین یكسری مواد دیگر مثل اسید های آلی، آنزیم ها و اجزاء جامد حاصل از جمع آوری شهد تشكیل شده است. رنگ عسل از روشن ( تقریبا بدون رنگ ) تا قهوه ای تیره متفاوت می باشد. قوام عسل می تواند از حالت شل تا غلیظ و همچنین بطور جزئی تا كامل رس كرده ویا كریستالیزه باشد. طعم و رایحه عسل هم متفاوت بوده و بستگی به نوع گل و گیاهی دارد كه از آن مشتق گردیده است. 
تركیبات اساسی و عوامل كیفی عسل :
عسل عرضه شده به عنوان عسل طبیعی بایستی فاقد هرگونه تركیبات غذایی از جمله افزودنی های غذایی و یا سایر مواد با منشاء خارجی باشد. عسل می بایست عاری از هرگونه مواد قابل روئیت و همچنین عطر، طعم، رنگ و یا آلودگی های جذب نموده از مواد خارجی در حین فرآوری یا جمع آوری باشد . در عسل نباید فرایند تخمیر آغاز گشته و سطح آن كف آلود باشد.
توضیح 1 - عسل نباید حرارت بالا دیده و نحوه فراوری آن نیز باید به شكلی باشد كه تركیبات اساسی آن دچار تغییر نگردیده و منجر به پایین آمدن كیفیت محصول نگردد.
توضیح 2 - از هیچ روش شیمیایی و بیوشیمیایی برای تغییر حالت عسل های كریستالیزه ( رس كرده ) استفاده نگردد.



1 – Blossom honey
2 – Honeydew honey

در جدول  1 معیار های كیفیت عسل ارائه شده بوسیله دو مرجع اصلی تدوین استاندارد های عسل بطور خلاصه درج شده است. اگر چه استاندارد های پیشنهادی از طرف این دو مرجع دارای تفاوت های اندكی می باشد معهذا معیارهای ارائه شده از طرف مقررات استاندارد مواد غذایی برای عسل  برای دولت ها اجباری نبوده و اختیاری می باشد در حالیكه استاندارد های پیشنهادی مجموعه مقررات  عسل - استاندارد اتحادیه اروپا   بطور كامل برای كلیه محصولات تجاری لازم الاجراست.                                                                                          
جدول1 – استاندارد كیفی عسل ارائه شده تو سط  Codex Alimentarius ( 1998 ) و  EU ( 1996  )

معیار كیفی

پیشنهاد استاندارد مواد غذایی ( Codex )

پیشنهاد اتحادیه اروپا  ( EU )

میزان رطوبت

عسل معمولی

عسل شبدر ( Clover ) ، عسل خاربن ( Heather )

عسل صنعتی یا عسل شیرینی

 

21g / 100 g  £

23g / 100 g £

25g / 100 g £

 

  £ 21g / 100 g

23g / 100 g £

25g / 100 g £

مقدار قند های احیا ‏( فروكتوز ، گلوكز )

انواع عسل ها ( باستثناء موارد زیر ) :

عسلك یا مخلوط عسلك و عسل گل

Xanthorrhoea pr.

 

65g / 100 g  ³

60g / 100 g ³

53g / 100 g ³

 

  ³ 65 g / 100 g

45g / 100 g   ³ 

53g / 100 g  ³

مقدار سوكروز

انواع عسل ها ( باستثناء موارد زیر ) :

اقاقیا، اسطوخودوس، خار شتر، شبدر، یونجه، مركبات، كاج،          اكالیپتوس، كاج، اكلیل كوهی، Eucryphia luc

عسلك یا مخلوط عسلك و عسل گل،  Eucaliptus scab Xanthorrhoea pr. ،‌ Calothamnus san

 

£ 5 g / 100 g

£ 10 g / 100 g

 

-

 

£ 5 g / 100 g

£ 10 g / 100 g

 

£ 15 g / 100 g

مواد جامد غیر محلول در آب

عسل معمولی

عسل پرس شده ( فشرده )

 

0.1g / 100 g £

0.5g / 100 g £

 

0.1g / 100 g £

0.5g / 100 g £

اسیدیته

40 meq / kg £

50 meq /  k g £

میزان فعالیت دیاستازی

پس از فراوری و مخلوط كردن عسل

برای كلیه عسل ها

 

³ 8

³ 3

 

³ 8

³ 3

هیدروكسی متیل فورفورال

برای كلیه عسل ها

 

£ 60mg / kg

 

£ 40mg / k g


جدول 2 – مقدار قند و هدایت الكتریكی ( پیشنهاد شده برای استاندارد جدید )

مقدار قند

مقدار كل فروكتوز وگلوكز :

-  برای عسل گل

- برای عسلك و مخلوط عسل گل و عسلك

 سوكروز :

- انواع عسل باستثناء موارد زیر

- كاج، مركبات، خار شتر، یونجه، اقاقیا، اكلیل كوهی

- اسطوخودوس

 

 

³ 60 g / 100 g

³ 45 g / 100 g

 

 

£ 5 g / 100 g

£ 10 g / 100 g

£ 15 g / 100 g

هدایت الكتریكی

- عسل گل باستثناء موارد زیر و یا مخلوط آنها و همچنین مخلوط عسل گل و عسلك

- عسلك و عسل شاه بلوط باستثناء موارد زیر و یا مخلوط با آنها

اكالیپتوس، خلنگ، زیرفون، انواع مورد، كاج، انگور خرس ( Arbutus )، Eucryphia

 

£ 0.8 mS/cm

³ .08 mS/cm

 



استاندارد های بهداشتی عسل :
كلیه اشكال عسل كه مشمول این استاندارد می گردند می بایست با مقررات بهداشتی مربوط به نحوه تهیه و حمل عسل، ارایه شده توسط كمیسیون تدوین استاندارد مواد غذایی و مقررات بین المللی مربوطه (مصوب 1969 و تجدید نظر 1997) و سایر مقررات مصوب كمیسیون تدوین استاندارد مواد غذایی كه در این خصوص ارایه گردیده است مطابقت داشته باشد.
عسل عرضه شده به مشتری باید عاری از هرگونه مواد آلی و غیر آلی از جمله حشره، اجزاء باقیمانده حشره یا شفیره و یا ذرات شن باشد.
در هنگام امتحان كردن عسل با روش های مناسب نمونه برداری و آزمایش رعایت این نكات الزامی است :
الف : گونه ها و تعداد میكروارگانیزم در عسل نباید از حد مجاز كه سلامتی انسان را به خطر اندازد بیشتر باشد.
ب : عسل باید عاری از پارازیت های مضر برای سلامتی انسان باشد.     
ج :  فلزات سنگین 
آلودگی عسل به فلزات سنگین، نسبت به باقیمانده آفت كش ها كه در كمیته تدوین مجموعه مقررات مربوط به استاندارد افزودنی های غذایی بر آن تاكید شده است از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و مقدار این عناصر شیمیایی نباید از حداكثر مقدار مجاز كه به سلامتی انسان آسیب وارد می سازد بیشتر باشد.
ب : باقیمانده آفت كش ها :
كلیه اشكال عسل كه مشمول این استاندارد می گردند باید از نظر حداكثر باقیمانده آفت كش ها با مقدار مصوب توسط كمیسیون تدوین استاندارد مواد غذایی مطابقت داشته باشد. حداكثر مجاز آفت كشها در عسل 005/0 میلی گرم در    كیلو گرم ( PPb ) می باشد.

درج برچسب :
علاوه بر مقررات كلی استاندارد مربوط به نصب برچسب بر روی مواد غذایی بسته بندی شده ( مصوب سال 1985 ) سایر موارد ذیل الزامی است :
نام فراورده غذایی :
-     روی محصول آماده شده جهت استاندارد سازی باید كلمه عسل درج گردد.
-    در بر چسب محصول بالا، كلمه گل ( شهد ) و یا عسلك اضافه گردد. 
-    در صورتی در برچسب نام منطقه جغرافیایی و یا توپوگرافی خاصی ذكر گردد، می بایست محصول منحصرا در آنجا تولید شده باشد.
-    در صورتی در برچسب نام گل یا گیاه خاصی ذكر گردد، محصول باید بطور كامل از آن منبع تهیه شده و خواص ظاهری، فیزیكوشیمیایی و میكروسكوپی آن با عسل تولید شده از آن منبع مطابقت داشته و همچنین نام علمی و یا عمومی گیاه در جلو كلمه عسل درج گردد.
-    در صورتی كه برای شفاف سازی بهتر عسل از روش های خاص فیلتراسیون استفاده شده باشد، جهت اطلاع مصرف كننده می بایست در برچسب روش استفاده شده ذكر گردد . همچنین در صورت لزوم و برای معرفی بهتر محصول، یكی از موارد ذیل درج گردد :
-    نوع استخراج عسل از شان به یكی از روش های زیر :
   الف : استخراج بوسیله اكستراكتور پس از در پوش برداری شانها و با یا بدون اعمال یك حرارت ملایم.
   ب : استخراج بوسیله پرس كردن و فشردن شانهای فاقد شفیره با یا بدون اعمال یك حرارت ملایم.
   ج : كشیدن عسل از شانهای فاقد شفیره پس از درپوش برداری شانها و با یا بدون اعمال یك حرارت ملایم.
-  نوع عرضه عسل به یكی از شكل های زیر :
الف : عرضه به شكل عسل مایع یا كریستالیزه ( رس ) و یا مخلوطی از آنها.
ب :  عرضه به شكل عسل شان در شانهای تازه و فاقد شفیره بصورت شان كامل و یا تكه ای از آن.
ج :   عرضه به شكل عسل مایع كه یك یا چند تكه عسل شان در داخل آن قرار می گیرد.
برچسب گذاری ظروف عسل بصورت عرضه عمده :
علاوه بر اطلاعات و مقررات كلی استاندارد مربوط به نصب برچسب بر روی مواد غذایی بسته بندی شده                       ( مصوب سال 1985 ) بر روی ظرف و یا مدارك ضمیمه آن می بایست نام محصول، شماره پروانه بهره برداری و آدرس تولید كننده بر روی ظرف درج گردد.

وضعیت تولید عسل در استان لرستان و الزامات كیفی و بهداشتی در خصوص صادرات :
استان لرستان با دارا بودن شرایط اكولوژیك و اقلیمی مناسب و آب و هوای معتدل، یكی از استان های مستعد برای رشد گونه های مختلف نباتات بوده و فلور غنی و گسترده گیاهی آن، بیشتر گلها و گیاهانی را كه برای زنبور عسل جذابیت بسیار بالا دارند دارا می باشد. در حال حاضر در استان لرستان بالغ بر 90000  فروند كندو با توان تولید 1000 تن عسل در سال وجود دارد كه با برآورد جمعیت استان ( 1700000 نفر ) و متوسط مصرف سرانه عسل (280 گرم )، تخمین زده می شود كه نیمی از عسل تولیدی در بازار سایر استانهای كشور بفروش رسیده و یا بعنوان سوغات از استان خارج گردد.
طبق آمار های موجود و مطالعات انجام شده، وسعت مناطق جنگلی، مرتعی و باغات و مزارع كشاورزی استان، ظرفیت نگهداری 2500000 كندو و تولید 25000 تن عسل در سال را دارا میباشد. در این راستا برنامه ریزی دقیق كوتاه و بلند مدت و سرمایه گذاری لازم و هماهنگی كلیه عوامل اجرایی مربوطه در سطح كشور و استان الزامی بوده تا در قالب طرحهای ملی و با هدف توسعه پایدار و افزایش صادرات غیر نفتی، علاوه بر ایجاد اشتغالزایی فعال برای جمعیت جوان استان و بخصوص فارغ التحصیلان رشته های كشاورزی، امكان صادرات مازاد تولید قابل ملاحظه عسل استان را با توجه به قیمت پایین این محصول در ایران و تفاوت زیاد آن با كشورهای حاشیه خلیج فارس و بازار اتحادیه اروپا فراهم آورده كه این امر مستلزم كنترل كیفی و بهداشتی دقیق عسل تولیدی و نزدیك ساختن شاخص های آن به استانداردهای جهانی، علاوه بر پرداختن به سایر جنبه های بازرگانی و تجارت و مدیریت آن می باشد.    


منابع :

ا –عبادی رحیم، احمدی علی اصغر. پرورش زنبورعسل . ( 1369 ) .

2- لچینانی پرویز. مطالعات انجام شده در خصوص پتانسیل های صنعت زنبور داری استان لرستان و ظرفیت تولید عسل. 1382.

3 – A:\Raw Honey Standards.htm

4 – htpp:\\www.fao.org/docrep/w7oo6e30.htm

5 - Honey quality and international regulatory standards. Reviwed by the                    International Honey Commission. http:\\www.apicultura.com/articles/us/honey_quality.htm

6 – Гигиенические   требования  к  качеству  и  безопасности продовольственного сырья пищевых продуктов.Санитарные правила  и нормы.СанПиН 2.3.2.560-96 Издание официальное. Москва. 1997 г.

7 – Ю.Н. Кирянов, Т.М. Русакова . Технология Производсва И Стандартизация Продуктов Пчеловодсв. Москва Издательство Колос. 1998 г.
8- Донченко Л.В , Надыкта В.Д . Безопасность Пищевого Сырья и Продуктов Питания . Москва . ПИЩЕПРОМИЗДАТ. 1999 г.

نام نویسندگان : دكتر محمد حسین قارونی (استاد یار بهداشت صنایع غذایی) - دكتر احسان رشیدیان (استاد یار میكروبیولوژی)
آدرس نویسندگان : دانشگاه لرستان – آموزشكده دامپزشكی
كلمات كلیدی : Honey – Quality – Standard – Codex Alimentarius – EU   


   


نظرات()

وبلاگ دامپزشک

کاملترین بانک مقالات فارسی دامپزشکی